ส่งออกไปตะวันออกกลาง...โอกาสท่ามกลางความไม่สงบทางการเมือง

โดย 21 มีนาคม 2554 15:06

ภูมิภาคตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือได้เกิดเหตุความไม่สงบทางการเมืองในหลายประเทศ โดยมีสถานการณ์รุนแรงในตูนีเซีย อียิปต์ ลิเบีย และล่าสุด บาห์เรน ส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกในวันเดียวกันกลับมาทะยานสูงขึ้นอีกครั้ง

      นับตั้งแต่ต้นปี 2554 ภูมิภาคตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือได้เกิดเหตุความไม่สงบทางการเมืองในหลายประเทศ 
โดยมีสถานการณ์รุนแรงในตูนีเซีย อียิปต์ ลิเบีย และล่าสุด บาห์เรน เป็นประเทศที่ขณะนี้กำลังเผชิญเหตุความไม่สงบค่อน
ข้างรุนแรงจนมีการประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินเป็นระยะเวลา 3 เดือน และต้องขอกำลังสนับสนุนจากกลุ่ม GCC เข้าไปช่วย
ควบคุมสถานการณ์ ทำให้นักลงทุนค่อนข้างวิตกต่อเหตุความไม่สงบในภูมิภาคตะวันออกกลางและส่งผลให้ระดับราคาน้ำมัน
ในตลาดโลกแกว่งตัวในทิศทางสูงขึ้น โดยเหตุการณ์ที่รุนแรงขึ้นในบาห์เรนและลิเบีย ผนวกกับการที่คณะมนตรีความมั่นคง
แห่งสหประชาชาติมีมติเมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2554 กำหนดเขตห้ามบิน (No-Fly Zone) เหนือน่านฟ้าลิเบีย ได้ส่งผลให้ราคา
น้ำมันดิบในตลาดโลกในวันเดียวกันกลับมาทะยานสูงขึ้นอีกครั้ง แตะระดับสูงสุดในรอบ 3 สัปดาห์เนื่องจากความกังวลว่า
สถานการณ์อาจลุกลามออกไป โดยราคาน้ำมันดิบดูไบในวันที่ 17 มีนาคมพุ่งขึ้นกว่า 3 ดอลลาร์สหรัฐฯ ปิดที่ 107.14
ดอลลาร์สหรัฐฯ ขณะที่ราคาน้ำมันดิบเบรนท์ทะยานขึ้นกว่า 6 ดอลลาร์สหรัฐฯ ปิดที่ 116.52 ดอลลาร์สหรัฐฯ ใกล้ระดับ
ปิดสูงสุดในรอบ 30 เดือนที่ทำไว้เมื่อวันที่ 2 มีนาคมที่ผ่านมา (116.59 ดอลลาร์สหรัฐฯ) ซึ่งราคาน้ำมันที่ยังยืนในระดับสูง
ย่อมส่งผลในทางลบต่อเศรษฐกิจไทย
      อย่างไรก็ดี หากพิจารณาในแง่ตลาดส่งออกของไทยแล้ว การส่งออกไปยังภูมิภาคตะวันออกกลางยังมีปัจจัยเกื้อหนุน
การเติบโต โดยตลาดตะวันออกกลางนับเป็นตลาดส่งออกใหม่ที่ไทยให้ความสำคัญในการขยายตลาด
ตะวันออกกลาง1.jpg
      ทั้งนี้ ศูนย์วิจัยกสิกรไทย มีมุมมองต่อสถานการณ์ในตะวันออกกลางและผลกระทบต่อไทย ดังนี้ :-  
      I. สถานการณ์ในตะวันออกกลาง และผลกระทบต่อไทย
กระแสความไม่สงบทางการเมืองในตะวันออกกลางเริ่มแผ่ขยายวงกว้างขึ้น หลังจากที่ตูนีเซียและอียิปต์ประสบความ
สำเร็จในการเรียกร้องการปฏิรูปทางการเมือง โดยผู้ชุมนุมในหลายประเทศตะวันออกกลางพยายามเรียกร้องสิทธิ
สวัสดิการ รวมถึงการปฏิรูปการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม แตกต่างกันไป บางประเทศเป็นเพียงการชุมนุมเพื่อเรียกร้อง
ให้รัฐบาลแก้ไขปัญหาเงินเฟ้อ การว่างงาน และปฏิรูปเศรษฐกิจ แต่ผู้ชุมนุมในบางประเทศต้องการกดดันให้ผู้นำพ้นจาก
ตำแหน่ง ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อภาพรวมเศรษฐกิจและการเมืองในภูมิภาคตะวันออกกลางซึ่งเป็นแหล่งผลิตและส่งออก
น้ำมันรายใหญ่ของโลก อันอาจจะส่งผลกระทบต่อความมั่นคงด้านพลังงานในตลาดโลก ส่งผลให้ราคาน้ำมันในตลาดโลก
มีความผันผวนแต่ยังอยู่ในระดับสูง แม้จะถูกกระทบจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวและสึนามิในญี่ปุ่นที่ส่งผลให้ราคาน้ำมัน
ปรับตัวลดลงบ้าง แต่ปัญหาในบาห์เรนที่ยังยืดเยื้อและมีแนวโน้มแผ่ขยายในวงกว้าง ก็อาจทำให้ราคาน้ำมันดีดตัวกลับ
ขึ้นมาอีกครั้ง นอกจากนี้ ปัญหาในประเทศลิเบียก็ยังไม่มีทีท่าจะสิ้นสุดลงได้ในเร็ววัน  ขณะที่สถานการณ์ในประเทศ
ข้างเคียงอื่นๆก็ยังถูกจับตามองอย่างใกล้ชิด สำหรับผลกระทบต่อไทยนั้น ที่สำคัญคือ ปัญหาราคาน้ำมันที่สูงขึ้นจะเป็น
ปัจจัยเร่งเงินเฟ้อ ขณะที่มูลค่าการนำเข้าที่จะสูงขึ้นตามราคาน้ำมันในตลาดโลกจะส่งผลให้สถานะดุลการค้าของไทยเกิน
ดุลน้อยลง โดยปัจจุบันไทยมีการนำเข้าน้ำมันดิบเป็นสัดส่วนประมาณร้อยละ 13 ของการนำเข้าสินค้าทั้งหมด
อย่างไรก็ตาม การนำเข้าน้ำมันส่วนใหญ่นำเข้าจากสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี) และซาอุดีอาระเบีย ซึ่งมีความเสี่ยง
น้อยกว่าประเทศอื่นๆ ที่จะเกิดความรุนแรงทางการเมืองจนกระทบต่อกำลังการผลิตน้ำมัน
      II. ผลกระทบต่อภาคส่งออกของไทย
      • สำหรับด้านการค้า ผลกระทบอาจอยู่ในวงจำกัด โดยไทยมีโอกาสขยายการส่งออกไปยังตลาดตะวันออกกลาง
โดยเฉพาะประเทศผู้ผลิตและส่งออกน้ำมันรายใหญ่ของโลกที่รวมตัวกันในนามกลุ่ม GCC  ซึ่งเป็นตลาดหลักของไทย
ในตะวันออกกลางด้วยสัดส่วนประมาณร้อยละ 64 ของมูลค่าส่งออกไปตะวันออกกลางโดยรวม ทั้งนี้ ประเทศในกลุ่ม
GCC ยกเว้นบาห์เรน ส่วนใหญ่มีความเสี่ยงน้อยที่จะเกิดเหตุความไม่สงบทางการเมือง อย่างไรก็ตาม ไทยมีการส่งออก
ไปบาห์เรนเป็นมูลค่าประมาณ 131 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯในปี 2553 หรือไม่ถึงร้อยละ 0.1 ของมูลค่าส่งออกของไทยไป
ตลาดโลก จึงไม่น่าจะส่งผลบั่นทอนการส่งออกของไทยมายังตลาดนี้มากนัก
      ทั้งนี้ ไทยมีการส่งออกไปภูมิภาคตะวันออกกลางรวมทั้งภูมิภาคประมาณร้อยละ 5.0 ของการส่งออกของไทยไป
ตลาดโลก ซึ่งแม้ปัจจุบันยังมีมูลค่าส่งออกไม่มากนักแต่ก็นับเป็นตลาดส่งออกใหม่ที่ไทยให้ความสำคัญในการขยายตลาด
Untitled Extract Pages.jpg
      • ราคาน้ำมันในตลาดโลกที่ทะยานขึ้นต่อเนื่อง เกื้อหนุนให้กลุ่ม GCC มีรายได้จากการส่งออกน้ำมันเพิ่มขึ้น โดย
เฉพาะซาอุดีอาระเบียที่พึ่งพารายได้จากการส่งออกน้ำมันมากถึงร้อยละ 90 ของรายได้จากการส่งออกทั้งหมดของ
ซาอุดีอาระเบียไปยังตลาดโลก (ปัจจุบันซาอุดีอาระเบียส่งออกน้ำมันมากที่สุดของกลุ่ม GCC และในตลาดโลกด้วย
ปริมาณส่งออกน้ำมันประมาณ 8.7 ล้านบาร์เรลต่อวัน) เช่นเดียวกับสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี) ที่มีรายได้จากการ
ส่งออกน้ำมันประมาณร้อยละ 30 ของรายได้จากการส่งออกทั้งหมดของยูเออีในแต่ละปี ซึ่งทั้งสองประเทศนี้เป็นตลาด
ส่งออกสำคัญ 2 อันดับแรกของไทยในตะวันออกกลางด้วยสัดส่วนรวมกันประมาณครึ่งหนึ่งของการส่งออกของไทย
ไปภูมิภาคตะวันออกกลางทั้งหมด
      III. สินค้าที่จะได้รับประโยชน์ / ถูกกระทบ
      • โดยสินค้าที่มีโอกาสเติบโตดี ได้แก่ สินค้ารถยนต์ อุปกรณ์และส่วนประกอบ เครื่องปรับอากาศและส่วนประกอบ
เนื่องจากผู้บริโภคในตลาดมีรายได้ค่อนข้างสูงและนิยมสินค้าฟุ่มเฟือยเพื่ออำนวยความสะดวกสบายในชีวิตประจำวัน
ทำให้ตลาดตะวันออกกลางเป็นตลาดส่งออกที่มีบทบาทสำคัญของการส่งออกสินค้าทั้ง 2 รายการของไทยพอสมควร
รวมถึง ในส่วนของอัญมณีและเครื่องประดับ โดยเฉพาะเครื่องประดับทองและเครื่องประดับที่ตกแต่งด้วยพลอยสีซึ่งชาว
ยูเออีนิยมค่อนข้างมาก และเครื่องประดับเงินที่มีแนวโน้มได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น และมีแนวโน้มว่าผู้บริโภคในยูเออีจะมี
การนำเข้าเพิ่มขึ้นตามแนวโน้มเศรษฐกิจที่น่าจะได้อานิสงส์จากการเพิ่มขึ้นของราคาน้ำมัน นอกจากนี้ ยังมีเครื่องคอมพิวเตอร์
อุปกรณ์และส่วนประกอบ รวมทั้งสินค้าที่รองรับภาคการผลิตและการก่อสร้างก็น่าจะมีแนวโน้มเติบโตดีจากแผนการพัฒนา
โครงสร้างพื้นฐานภายในประเทศของหลายๆ ประเทศ อาทิ เหล็ก เหล็กกล้าและผลิตภัณฑ์ ผลิตภัณฑ์ยาง รวมถึงเครื่อง
จักรกลต่างๆ ทั้งในส่วนของการคมนาคมขนส่งและพัฒนาระบบในธุรกิจพลังงานของประเทศผู้ผลิตน้ำมัน ขณะที่สินค้า
ส่งออกที่อาจได้รับผลกระทบให้ชะลอการขยายตัวลง อาทิ สิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม ผักผลไม้กระป๋องและแปรรูป กระดาษ
ไม้และผลิตภัณฑ์จากไม้ และเครื่องใช้ในครัวเรือนที่ทำจากผ้า เป็นต้น
ตะวันออกกลาง3.jpg
      • อย่างไรก็ตาม หลังจากเกิดเหตุความไม่สงบทางการเมืองอย่างรุนแรงในประเทศลิเบีย ผู้นำรัฐบาลหลายประเทศ
ในแถบตะวันออกกลางต่างพยายามออกมาตรการแก้ปัญหาทางเศรษฐกิจและสังคมในประเทศเพื่อบรรเทาแรงกดดัน
ทางการเมือง ทั้งในส่วนของประเทศที่กำลังเผชิญความเสี่ยงจากความไม่สงบ เช่น จอร์แดนมีแผนจะปรับขึ้นค่าจ้างแรงงาน
ภาครัฐ และโอมานก็มีแผนจะปรับขึ้นค่าจ้างแรงงานราวร้อยละ 40 พร้อมเสนอสวัสดิการสำหรับผู้ว่างงานเพิ่มขึ้น ขณะที่ใน
ส่วนของประเทศที่ยังไม่มีเหตุการณ์ประท้วง เช่น ซาอุดีอาระเบียก็เตรียมเสนองบประมาณ 38.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
เพื่อช่วยเหลือด้านที่อยู่อาศัยและบรรเทาปัญหาจากแนวโน้มเงินเฟ้อที่สูงขึ้น เป็นต้น ซึ่งคาดว่าน่าจะก่อให้เกิดความพึงพอใจ
ต่อกลุ่มผู้ชุมนุมประท้วง/ผู้เรียกร้องความช่วยเหลือจากรัฐบาล และบรรเทาแรงกดดันทางการเมืองได้พอสมควรและทำให้
มีความเป็นไปได้ว่าสถานการณ์อาจไม่ลุกลามรุนแรงจนมีผลกระทบต่อการส่งออกของไทยในวงกว้าง กระนั้นก็ดี สถานการณ์
การเมืองในแต่ละประเทศแถบภูมิภาคตะวันออกกลางค่อนข้างอ่อนไหวต่อกระแสการชุมนุมประท้วงเรียกร้องในประเทศ
ใกล้เคียง ผู้ส่งออกของไทยจึงควรเฝ้าติดตามความเคลื่อนไหวอย่างใกล้ชิด
ผู้ส่งออกไทยปรับตัว ...มุ่งหาตลาดที่มีศักยภาพ พร้อมบริหารต้นทุนอย่างมีประสิทธิภาพ
      • ผู้ส่งออกไทยที่มีการส่งออกไปในตลาดที่ยังคงมีความวุ่นวายทางการเมืองในตะวันออกกลาง อาจต้องเผชิญความ
เสี่ยงพอสมควร ทั้งความเสี่ยงในความล่าช้าของการส่งออกสินค้าไปยังตลาดปลายทาง ความเสี่ยงในการผิดนัดชำระค่า
สินค้าจากผู้นำเข้า ขณะเดียวกันควรมองหาตลาดส่งออกใหม่ที่ค่อนข้างมีความมั่นคงทางการเมืองและเศรษฐกิจมากขึ้น
เพื่อกระจายความเสี่ยงในการส่งออกของธุรกิจในระยะยาว โดยอาจมองตลาดส่งออกในภูมิภาคอื่นทดแทน อาทิ ตลาด
อาเซียน รวมถึงประเทศคู่เจรจากับอาเซียนอีก 6 ประเทศ ที่มีการเปิดเสรีการค้าและลดภาษีนำเข้าระหว่างกันเหลือร้อยละ
0 จำนวนหลายพันรายการตั้งแต่ปี 2553
      • ราคาน้ำมันที่ปรับตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็วในเวลาอันสั้น ย่อมส่งผลต่อต้นทุนทางธุรกิจทั้งทางตรงในกระบวนการผลิต
ต่างๆ และทางอ้อมผ่านทางค่าขนส่งสินค้าที่ต้องปรับตัวตามราคาน้ำมัน แม้ราคาน้ำมันอาจพุ่งสูงในช่วงเวลาสั้นๆ แต่น่าจะ
ยังมีทิศทางสูงขึ้นต่อไปในระยะข้างหน้า ดังนั้น ผู้ส่งออกไทยควรปรับปรุงการบริหารจัดการต้นทุนทางธุรกิจและพัฒนาให้
มีประสิทธิภาพอย่างต่อเนื่อง ทั้งเพื่อรองรับความผันผวนของราคาพลังงานในตลาดโลกเช่นในภาวะปัจจุบัน และเป็นการ
รองรับการแข่งขันในระยะยาว จากการเปิดเสรีการค้าการลงทุนที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะ
ธุรกิจเอสเอ็มอี ที่มีความสามารถในการรองรับความเสี่ยงจากความผันผวนของต้นทุนธุรกิจได้น้อยกว่าธุรกิจขนาดใหญ่
      โดยสรุป จากเหตุการณ์ความไม่สงบทางการเมืองในระยะ 1-3 เดือนช่วงต้นปี 2554 ที่ผ่านมา ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อ
ภาพรวมเศรษฐกิจและการเมืองในภูมิภาคตะวันออกกลางซึ่งเป็นแหล่งผลิตและส่งออกน้ำมันรายใหญ่ของโลก และส่งผล
ให้ราคาน้ำมันในตลาดโลกมีความผันผวนอยู่ในระดับสูง แม้จะถูกกระทบจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวและสึนามิในญี่ปุ่นที่ส่ง
ผลให้ราคาน้ำมันปรับตัวลดลงบ้าง แต่ปัญหาในบาห์เรนที่ยังคงยืดเยื้อ รวมถึงปัญหาในประเทศลิเบียที่ยังไม่มีทีท่าจะสิ้นสุด
ลงได้ในเร็ววัน  รวมทั้งล่าสุด คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติมีมติกำหนดเขตห้ามบิน (No-Fly Zone) เหนือน่านฟ้า
ลิเบีย ซึ่งปัจจัยต่างๆ เหล่านี้ได้ส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกกลับมาทะยานสูงขึ้นอีกครั้งในวันที่ 17 มีนาคม 2554 ที่
ผ่านมา ซึ่งราคาน้ำมันที่ยังยืนในระดับสูงย่อมส่งผลในทางลบต่อเศรษฐกิจไทย ที่โครงสร้างเศรษฐกิจมีการพึ่งพาน้ำมันใน
ระดับสูงกว่าประเทศอื่นๆ ในภูมิภาค
      สำหรับผลกระทบด้านการค้าจากเหตุความไม่สงบในตะวันออกกลางล่าสุด ศูนย์วิจัยกสิกรไทย มองว่า ผลกระทบโดย
ตรงต่อการส่งออกของไทยไปยังตลาดตะวันออกกลางอาจอยู่ในขอบเขตที่จำกัด  โดยตลาดสำคัญที่คาดว่าจะมีบทบาทใน
การขับเคลื่อนการส่งออกของไทยไปตะวันออกกลางในปี 2554 คือ กลุ่มประเทศผู้ผลิตและส่งออกน้ำมันรายใหญ่ของโลก
หรือกลุ่ม GCC ที่มีสัดส่วนประมาณร้อยละ 64 ของการส่งออกของไทยไปภูมิภาคนี้  ซึ่งเป็นประเทศที่โครงสร้างทางเศรษฐกิจ
และการเมืองค่อนข้างมีเสถียรภาพและประชาชนยังมีกำลังซื้อสูง ทำให้คาดว่าภาพรวมการส่งออกสินค้าของไทยไปตะวันออก
กลางในปี 2554 ยังมีทิศทางเติบโตได้ในอัตราใกล้เคียงร้อยละ 10 โดยสินค้าส่งออกสำคัญที่ยังมีโอกาสขยายตัว อาทิ สินค้า
รถยนต์ อุปกรณ์และส่วนประกอบ เครื่องปรับอากาศและส่วนประกอบ อัญมณีและเครื่องประดับ เครื่องคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์
และส่วนประกอบ รวมถึงสินค้าที่รองรับภาคการผลิตและการก่อสร้าง เช่น เหล็ก เหล็กกล้าและผลิตภัณฑ์ ผลิตภัณฑ์ยาง
และเครื่องจักรกลต่างๆ ขณะที่สินค้าที่อาจถูกกระทบ อยู่ในกลุ่มสินค้าสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม  เครื่องใช้ในครัวเรือนที่ทำจาก
ผ้าผักผลไม้กระป๋องและแปรรูป  กระดาษ ไม้และผลิตภัณฑ์จากไม้ เป็นต้น
      อย่างไรก็ตาม ประเด็นพึงระวังที่ควรจับตาอย่างใกล้ชิด คือ หากสถานการณ์ความไม่สงบในตะวันออกกลางแผ่ขยายออก
ไปในทิศทางที่รุนแรงขึ้นและมีผลให้ราคาน้ำมันเร่งตัวสูงขึ้นไปอีกในระยะข้างหน้า อาจส่งผลกระทบต่อไปยังกิจกรรมภาค
การผลิตในตลาดโลกตามมาได้ ทั้งยังเป็นการเร่งอัตราเงินเฟ้อในประเทศต่างๆให้สูงขึ้น จนอาจมีผลต่อความต้องการสินค้า
ในตลาดทั่วโลก และทำให้ภาคการส่งออกของไทยได้รับผลกระทบชะลอตัวรุนแรงเกินกว่าที่คาดไว้ได้
     

จำนวนคนอ่าน 5596  คน

ความคิดเห็น

  • Trixie เขียน :

    bentelan fiale

    bentelan per sinusite link
    Such a deep anwers! GD&RVVF http://lnyogh.com [url=http://owztdlbwqt.com]owztdlbwqt[/url] [link=http://aikbfhotxpf.com]aikbfhotxpf[/link]

  • Idana เขียน :

    mixing zoloft and weed

    mixing lexapro and weed redirect
    Action requires kngeewdol, and now I can act! http://dbnpda.com [url=http://ozghvm.com]ozghvm[/url] [link=http://hbvthpf.com]hbvthpf[/link]

  • Tracy เขียน :

    Schools are very much like prisons. Paul Graham goes into it in his essay "Why Nerds are Unualppor". It's an interesting read, and can be found easily by web-search.

  • dxpemfddgjf เขียน :

    symbicort inhaler coupon

    symbicort
    iaKsyd , [url=http://nrgvkznodmfa.com/]nrgvkznodmfa[/url], [link=http://xspnvgnvbedz.com/]xspnvgnvbedz[/link], http://afsjbqwlyxyx.com/

  • zdhilkoi เขียน :

    sertraline reviews

    sertraline and alcohol
    bxTpHL , [url=http://pxihixtugvmr.com/]pxihixtugvmr[/url], [link=http://vpicwkpnedpr.com/]vpicwkpnedpr[/link], http://vijiqskjgeap.com/

  • Nazaf เขียน :

    mixing lexapro and weed

    mixing adderall and weed
    The aiiblty to think like that shows you're an expert

  • olxwrucl เขียน :

    jYQY5R , [url=http://cvihgazzpaot.com/]cvihgazzpaot[/url], [link=http://yvovzqevpihq.com/]yvovzqevpihq[/link], http://kueuqutigric.com/

  • dcropyqxzml เขียน :

    prednisolon kur

    prednisolon kur dollarbillcopying.com
    PM7Fca , [url=http://ilztyvpcgivz.com/]ilztyvpcgivz[/url], [link=http://aibfgdlsqqvk.com/]aibfgdlsqqvk[/link], http://vvzvsgsyhces.com/

  • Emberlynn เขียน :

    I love reading these atrceils because they're short but informative.

แสดงความคิดเห็น

:: โปรดอ่านกฎกติกาก่อนแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้น การใช้คำหยาบคาย ส่อเสียด ดูหมิ่น กล่าวหาให้ร้าย สร้างความแตกแยก หรือกระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ
2. ทุกความคิดเห็นไม่เกี่ยวข้องกับผู้ดำเนินการเว็บไซต์ และไม่สามารถนำไปอ้างอิงทางกฎหมายได้
3. ทีมงานเว็บมาสเตอร์ขอสงวนสิทธิ์ในการลบความคิดเห็น โดยไม่ต้องชี้แจงเหตุผลใดๆ ต่อเจ้าของความคิดเห็นนั้น
4. เพื่อให้การแสดงความคิดเห็นเป็นไปตามกฎกติกาที่วางไว้ ทางโลกการค้าออนไลน์ได้ปรับปรุงระบบการกรองคำให้เข้มงวด

พิมพ์ตัวอักษรที่แสดงในรูปภาพ มีตัวหนังสืออยู่ในรูปภาพนี้